Koszt drastycznych zmian. Wywiad z zespołem Entropia
Entropia znalazła się w ciekawym punkcie swojej historii. Po wydaniu Total zespół intensywnie koncertował, ale w pewnym momencie coś zaczęło pękać. Z zespołu w ciągu roku odeszło dwóch założycieli, którzy tworzyli Entropię przez ponad 15 lat. W tych okolicznościach grupa wystąpiła na Red Smoke Festival, na którym w całości wybrzmiał album Vacuum. Powodów do rozmowy w pleszewskim parku było więc dużo – na tyle, że część rozmowy odbyliśmy już po festiwalu. Na pytania odpowiadali T (bas, wokal), A (gitara) oraz U (bas).
Kacper: Jesteśmy po waszym koncercie, na którym w specjalnych okolicznościach w całości odegraliście album Vacuum. Jak wrażenia?
U: Bardzo pozytywne. Jesteśmy bardzo zadowoleni, że udało nam się zagrać ten koncert, mimo różnych trudności, jakie przeżywaliśmy w ostatnim czasie. Było to dla nas duże wyzwanie, ale tym bardziej czujemy satysfakcję z tego powodu. Występ został naszym zdaniem bardzo pozytywnie przyjęty, również dobrze się czujemy z naszym wykonaniem. Reasumując – jesteśmy bardzo zadowoleni.
Jak w ogóle do tego koncertu doszło? Kto go zaproponował? Red Smoke wyszedł z inicjatywą, czy wy?
U: Dostaliśmy zaproszenie bezpośrednio od Red Smoke’a, żeby zagrać z tą konkretną formułą – zaprezentować płytę Vacuum od początku do końca. Podchwyciliśmy ten temat, ale z uwagi na to, że w ostatnim roku mierzyliśmy się z różnymi zmianami, zastanawialiśmy się, jak mogłoby to ostatecznie wypaść w naszym okrojonym składzie. Okazało się jednak, że chętnych do zagrania tego koncertu jest nawet więcej niż pierwotnie.
To był też ważny element, który przyczynił się do sukcesu tego występu. Graliśmy w rozszerzonym składzie, co pozwoliło nam zupełnie świeżej podejść do albumu, który mieliśmy już bardzo mocno ograny. Ten materiał ma już de facto 8 lat. Graliśmy go na wielu trasach i w różnych sytuacjach, mimo to nadal się z nim silnie identyfikujemy i wykonujemy go na żywo. Jednak to, że mieliśmy sposobność wykonać go tutaj w świeżym, nowym składzie koncertowym, było bardzo dużym plusem.
Nie odegraliście tego albumu jeden do jeden. Na czym polegały różnice względem wersji studyjnej?
A: Próby przygotowujące do tego koncertu pokazały nam, jak dużo swojego własnego stylu wnosił nieobecny już w Entropii Patryk (Budzowski; przyp. red.). Uwidoczniły nam też, że nie będzie to zagrane jeden do jednego. On ma na tyle swój indywidualny styl, że jakkolwiek Janek (Galyga; przyp. red.) nie będzie odwzorowywać tego wprost. To byłoby po prostu niemożliwe i trzeba się z tym pogodzić – że może być lepsze, może chwilami gorsze, nie mi to oceniać. Staraliśmy się, zgodnie z naszą zasadą, wszystko zostawić w rodzinie, albo jak najbardziej się do tej metody działania zbliżyć. Zgłosił się do nas Jakub Sokólski i podsunął pomysł, że nam pomoże.
U: Tak. To był właśnie etap docierania się. De facto jest to tylko koncert, ale dla nas było to stanięcie na nogi, coś, co nas zmotywowało. Zespół się gdzieś tam wyciera. Powstaliśmy w 2007 roku, za nami 19 lat wspólnego grania. Mimo tego, że Entropia ma jeden określony cel, który jest wynikiem rozmów, uzgodnień i wspólnych inspiracji, każdy ma także swoje personalne podejście i nieuchronnie po pewnym czasie zaczyna się to rozjeżdżać. Kosztem tego, żeby zespół mógł dalej funkcjonować, jest to, że czasami wymaga to nawet bardzo drastycznych zmian. Alternatywą jest zawieszenie działalności z uwagi na brak możliwości jej kontynuowania, ale tutaj dostaliśmy możliwość stworzenia czegoś zupełnie nowego. I to się udało, więc podniosło nam to morale i motywuje nas do dalszej pracy.
Czy to zawieszenie działalności przez ten rok nieobecności wchodziło w grę?
U: Niekoniecznie zawieszenie działalności, z uwagi na to, że rok temu graliśmy trasę koncertową, która była bardzo udana. Bardzo skrupulatnie ją przygotowaliśmy i spotykała się z dobrym odbiorem. Teraz działalność w zespole jest takim sportem ekstremalnym – realia działania są zupełnie inne niż jeszcze 10 czy 15 lat temu. Zespoły zmierzają do coraz większej profesjonalizacji. Jednocześnie rozwijamy się jako ludzie, w różnych sferach życia, co jest absorbujące. Tutaj trzeba zawsze dokonać wyboru – czy rozwijasz się jako człowiek, czy skupiasz się na byciu muzykiem. A jeżeli nie czujesz dobrego flow w zespole, to nie masz motywacji, żeby wkładać w to dużo czasu i energii. Jesteśmy jednak bardzo aktywni pod kątem kreatywnym, pracujemy nad nowym materiałem. Żeby dać tego obraz, to chyba przez pół roku, czy nawet więcej, robiliśmy jeden numer. Po prostu kręciliśmy się w kółko wokół jednego numeru. I to dało paliwo, żeby ostatecznie pewne rzeczy w zespole rozwiązać inaczej.
Czy ta roczna przerwa w koncertowaniu była dla was odczuwalna? Pod kątem technicznym wszystko było przygotowane tak, jak powinno?
U: Subiektywne odczuwanie czasu dla mnie w kontekście działalności zespołu jest takie, że rok to dla mnie nic. Płyta, którą wykonywaliśmy, była nagrywana 8 lat temu, ale ja pamiętam, jakby to było wczoraj. To jest szmat czasu i wiele zespołów w tym czasie zdąży się dwa razy rozpaść i powstać. Jeżeli rok to jest wystarczający czas, żeby coś zrobić, no to z niego korzystamy. Nigdy nie czujemy presji, żeby robić coś pod kątem terminów, bo nasze granie jest wynikiem wewnętrznej potrzeby.
T: Pełnej przerwy w działalności zespołu w zasadzie nie było. Regularnie spotykaliśmy się na próbach, pracowaliśmy nad nowym materiałem. Po drodze były perturbacje w składzie, różnego rodzaju roszady, aczkolwiek nie było zawieszenia sensu stricto.
A: W trakcie, kiedy zespół przechodził personalne perturbacje, to ostatnią rzeczą, nad którą mogliśmy myśleć to, że kurczę, że dawno nie zagraliśmy koncertu, nie?. Jeśli coś jest niedogadane i nierozwiązane w zespole, jest ten elephant in the room, to wtedy trudno myśleć o wyciąganiu tego do ludzi.
U: Ale też działalność zespołu jest zogniskowana wokół pewnych cykli – przygotowywanie materiału, nagrywanie, potem promocja. Nasza obecność będzie warunkowana zakończeniem cyklu, czyli zakończeniem przygotowania nowego materiału, bo to się będzie wiązało z koniecznością jego zaprezentowania. W międzyczasie pojawiają się też zaproszenia do innych projektów, które korzystają z możliwości, jakie zespół może zaoferować. Zrobiliśmy kiedyś na przykład muzykę do Cyberpunka. Ktoś ma jakiś pomysł, zna zespół, wie, do czego jest zdolny, zaprasza nas do jakiejś określonej rzeczy i my te projekty twórczo rozwijamy. To też jest bardzo ważny komponent, bo nie tylko pozwala wyjść poza ramy płytowe, ale wprowadza też element interdyscyplinarności w działalność zespołu. Takie krzyżowanie się różnych sztuk jest mega ważne i cenne.
Entropia jest akurat zespołem, który ma taką pozycję, że przyciąga do siebie ludzi, którzy mogą dużo wnieść na różnych obszarach, na przykład sztuk wizualnych. To też widzieliśmy na koncercie – za nasze wizualizacje odpowiada Rafał Kwaśny, o którym można powiedzieć, że jest kolejnym członkiem zespołu. I choć jest a scenie niewidoczny, bez niego w ogóle nie dalibyśmy sobie rady. To też zawsze powinno wybrzmieć – że otacza nas duża grupa ludzi, bez których ten zespół nie miałby racji bytu. Muzycy są tylko ludźmi, którzy grają na instrumentach, dają jakiś bodziec. A w tym przypadku nie jest tak, że możesz wyjąć ten element układanki i łatwo go zastąpić. Wydaje mi się, że czasami łatwiej zmienić muzyka niż kogoś, kto robi taką czarną robotę, która zapewnia, że zespół na przykład dojedzie na miejsce. Poniekąd w obecnych czasach jest to zabawa dla pasjonatów.
Wspomniałeś już o zeszłorocznej trasie Beyond the Monolith 2, która była praktycznie jeden do jednego powrotem do konfiguracji zespołów sprzed kilku lat. Jakie były podobieństwa i różnice między pierwszą i drugą częścią?
U: Zacznę od podobieństw. Te trasy były wynikiem kooperacji między zespołami. To nie był jakiś produkt, który ktoś sobie wymyślił, tylko zespoły wyszły z inicjatywą i skorzystały ze swoich możliwości, by to zorganizować. I o to właśnie chodziło – że wzięliśmy na siebie ciężar organizacji trasy i zogniskowaliśmy ją wokół tych samych ludzi. Skład się delikatnie zmienił, ale właśnie Kuba, który gra w Ygaam, jest osobą, która nadal kontynuuje swoją muzyczną działalność, a Merkabah się bardzo mocno podzielił i już nie wszyscy kontynuują swoją muzyczną drogę. To była próba kontynuacji, ale jednocześnie próba stworzenia dla nas platformy, żeby wystąpić w tym konkretnym momencie. Cykl promocyjny poprzedniej płyty niby jeszcze trwał, ale chcieliśmy eksperymentować, już wtedy wykonywaliśmy utwór z nowego materiału, który jeszcze nie został nagrany. Chcieliśmy sprawdzić jego odbiór, czy to faktycznie jest dobry kierunek, czy chwyta live. Zawsze zresztą tak robiliśmy, że przemycaliśmy w setliście jeden numer, który był dla nas ważny i sprawdzaliśmy, jak jest odbierany. No i właśnie temu ta trasa służyła – była dla nas platformą do eksperymentowania, również jeśli chodzi o sferę organizacji trasy i odpowiedzialności za nią. To było bardzo pouczające doświadczenie. Trochę mi też to uświadomiło, że rzeczywistość w 2025 roku jest zgoła odmienna, niż w 2016.
W dzisiejszych czasach muzyka jest większą niszą niż była kiedyś. Jeszcze 10 czy kilkanaście lat temu można było powiedzieć, że wszystko rozchodziło się bardziej pocztą pantoflową. Miałem wrażenie, że istniało takie poczucie, że trzeba przynależeć, odbiorca koncertów czuł się nawet zobligowany, żeby chodzić, śledzić i uczestniczyć. Teraz oferta koncertowa jest już tak obfita i bogata, że w zasadzie ciężko wybrać coś dla siebie. Mam wrażenie, że następuje taka habituacja tych wszystkich koncertów, tych doświadczeń, że człowiek się oswaja z tym, przyzwyczaja. I nawet jego muzyczne przyzwyczajenia – po prostu stopniowo przestaje słuchać czegoś, czego słuchał kiedyś. Więc bynajmniej nie miałem takich oczekiwań, że przyjdą te osoby, które słuchały Entropii kiedyś, czy były uczestnikami tej trasy kilka lat temu. Podejrzewam, że w większości w ogóle już nas nie słuchają, albo mogą nawet w ogóle nie obcować z muzyką. To jest naturalna konsekwencja – człowiek na pewnym etapie rozwoju duchowego czy osobistego się tą muzyką interesuje, potem natomiast życie go całkowicie przytłacza. Utrzymywanie tej pasji, tak by dodatkowo być jeszcze uczestnikiem koncertu i gdzieś partycypować, to już naprawdę domena nielicznych. Podejrzewam też, że nie jest to rzecz dana, że tak będzie zawsze. To na pewno warunkuje to, że współcześnie trzeba się dużo bardziej napracować, żeby coś zrobić. I to jest ta zasadnicza różnica.
Wspomniałeś o tym, że na koncertach zawsze staraliście się dorzucić coś nowego. Entropia właśnie kojarzyła mi się z zespołem, który stale musi się rozwijać. Teraz na Red Smoke’u, mam wrażenie, że był to pierwszy taki koncert Entropii, na którym cofnęliście się o te 8 lat do Vacuum. I jasne, było to zrobione inaczej, ale jednak był to ten sam materiał. Jak było móc nie patrzeć tylko i wyłącznie do przodu, tylko cofnąć się do pewnego punktu, zatrzymać się i mu się przyjrzeć?
U: Z mojej perspektywy, jako artysty, odbiór tego koncertu może być zupełnie inny niż odbiór słuchacza. Bo słuchacz koncentruje się na utworach, które już zna i ma jakieś oczekiwania. Że będzie wykonana płyta, która towarzyszyła mu w jakichś momentach życia, które on wypełnił treścią. Ja jako muzyk patrzyłem przez pryzmat tego, żeby ten koncert odbył się na wysokim poziomie artystycznym. A emocje, jakie towarzyszyły mi podczas grania tych utworów, były wynikiem ciężkiej pracy, którą temu poświęciłem. Czułem się bardzo swobodnie na tym koncercie, a jednocześnie odczuwałem satysfakcję, że mogliśmy odświeżyć dwa utwory z tej płyty, których nie wykonywaliśmy od dłuższego czasu. Pokazało nam to też, że Vacuum jest najlepiej odbierana jako monolit, wykonywana od początku do końca, bez mieszania tych utworów z kawałkami z innych płyt.
Czy będzie jeszcze okazja wykonać tę płytę kiedyś? Być może. Zawsze jest też platforma do tego, żeby tę płytę realizować z różnymi osobami, które mogą coś do niej wnieść. To, że nadal cieszy się takim odbiorem, pokazuje, że jest w pewnym sensie ponadczasowa, nie wpisuje się w żadną konkretną fazę w danym gatunku czy rozwoju. To nie jest lata 2013 post black metal. Były takie kapele, które grały w bardzo konkretnym stylu, który potem stracił na popularności. A Vacuum ma w sobie komponenty uniwersalne – możesz ją puścić nawet osobie, która w ogóle metalu nie słucha, ale zacznie tupać nóżką, bo w tej płycie jest coś takiego, co uruchamia taki jaszczurczy mózg. Ma w sobie element rytmu, bitu. Korzysta z metalowych środków wyrazu, ale nie jest płytą stricte metalową. I na tym chyba właśnie polega jej wyjątkowość.
Vacuum została bardzo ciepło przyjęta – trafiła między innymi do różnych podsumowań. Wasza następna płyta, Total, nie była jednak jej muzyczną kontynuacją. Zamiast tego ponownie ukryliście się za pseudonimami, schowaliście ego i nie staraliście się schlebić odbiorcom. Wczoraj wróciliście do tego, co przyniosło wam sukces. Przyjemnie jest znowu poczuć się jako ludzie, którzy nagrali tak wspaniałą płytę?
U: To oczywiście bardzo mocno waliduje i daje paliwo do działania. Aczkolwiek dla mnie miarą sukcesu zespołu jest to, kiedy ludzie chcą poświęcić swój czas, żeby go słuchać. Zapraszają go, mają pomysł na niego w swoim line-upie. Po takich koncertach mam wrażenie, i jest to chyba uzasadnione, że ludzie mają bardzo wysokie oczekiwania względem niego – że będzie miał na przykład określoną oprawę. Takie koncerty mają swój czas i miejsce. Nie jest to coś, co będzie się odbywało raz w roku w małym klubie w twoim mieście, bo nie ma na to przestrzeni i sensu. Tego typu wydarzenie odbywa się raz i już się do niego nie wraca. Tak jest właśnie z naszymi płytami i tak było z Total – czuliśmy potrzebę całkowitego odcięcia się od tego, co zrobiliśmy na Vacuum. Nie chcieliśmy zamykać się w tej samej formie, bo mieliśmy wrażenie, że zdecydowanie lepsze będzie poszukiwanie nowych rozwiązań niż próba powielenia schematu. Koncepcji, w której powtarzamy elementy, które sprawiły, że płyta została dobrze przyjęta. Vacuum nie znalazła naśladowców, a często jest tak, że kiedy płyta jest bardzo popularna, to szybko się tacy znajdują. Mam wrażenie, że w Polsce i poza nią naśladowców nie ma. Nie wiem, czy to po prostu wynika z tego, że nikt nie chciał, czy po prostu nikt nie czuł takiej potrzeby. My cały czas uciekamy z tą formą, więc w sytuacji, kiedy ktoś chciałby się zainspirować, w takim dobrym tego słowa znaczeniu, naszą muzyką, to my będziemy już w zupełnie innym miejscu na kolejnym albumie. I chyba to jest taka cecha wiodąca Entropii – że zawsze uciekamy przed oczekiwaniami. Nie wypieramy się jednak niczego, co było wcześniej. Cały czas dodajemy nowe klocki, ale starych się nie pozbywamy.
Czy wy jako odbiorcy lubicie koncerty innych zespołów z okazji rocznicy wydania jakiejś ważnej płyty?
A: To bardzo trudne pytanie, nie pamiętam, kiedy ostatnio byłem na tego typu koncercie.
T: Ja pamiętam wrocławski koncert zespołu Samael, kiedy prezentowali jedną z moich ukochanych płyt Ceremony of Opposites. Było to doskonałe przeżycie dla fana, który tę muzykę chłonął w tamtych latach, w wieku naprawdę młodzieńczym. Uważam, że jest to dobry pomysł. Jest to taki ukłon w stronę starych fanów. No i też poniekąd możliwość sprawdzenia jak ta muzyka się broni po latach.
U: Tak w sumie, w uzupełnieniu tego, co powiedziałeś, to mogę dodać, że chyba pierwszym koncertem, na jakim byłem tego typu, był mój własny. Więc jeżeli mogę przez ten pryzmat oceniać, to fajne są te koncerty (śmiech). Jeżeli zespół może zaprezentować więcej niż tylko zagranie koncertu na bazie swojej ostatniej płyty, a ludzie chcą, żeby zagrał tę, bądź tamtą płytę, to pokazuje, że zespół może sobie na dużo pozwolić. Bardzo to doceniam.
T: W przypadku akurat płyty Vacuum to trzeba przyznać, że ona nie została przez nas odegrana jeden do jeden, była dość mocno improwizowana. I to też poniekąd pokazuje urok i szerokie spektrum na to, że jest to muzyka, która jest pewnego rodzaju miksem. Wystarczy dodać pewien element, jak tu w przypadku Kuby Sokólskiego, który urozmaicił to brzmienie i pokazał właśnie szerokie możliwości tego materiału. Był to element unikatowy, który dodał kolejny klocek i stworzył nową jakość.
A: Ja to powiem tak, że nie wiem, co myślę na temat takich koncertów, ale jak przyjdzie 2028 rok, czyli dziesięciolecie Vacuum… wtedy trzeba będzie się zastanowić, co na ten temat myślimy.
U: No cóż, jest popyt, jest podaż. My możemy zapewnić tę drugą część, a za popyt już odpowiadają nasi odbiorcy.
A: Dokładnie. To, że zagraliśmy tego Vacuuma wczoraj, to efekt tego, że ktoś nam powiedział, że jest bardzo dużo ludzi, którzy bardzo chcieliby usłyszeć ten album w całości. Uwierzyliśmy w to i myślę, że się sprawdziło.
T: Dla nas takim najprzyjemniejszym elementem tego wczorajszego koncertu była publiczność, która wywołała interakcję i między nami w zespole, i między publicznością a zespołem. Widać było, że to też nie byli ludzie z przypadku. Znali ten materiał od początku do końca, wszyscy uczestniczyli w koncercie. Nikt się nie rozchodził, wytrwali do samego końca. Jeżeli chodzi o publiczność, to dziękujemy, bo wczoraj była fenomenalna.
U: Mogę też dodać, że w sumie tak jak nasze koncerty są w jakimś sensie nieprzewidywalne, to tutaj akurat był to najbardziej przewidywalny koncert w naszej karierze. Od początku do końca było wiadomo, co zagramy. Czuję się też z tym bardzo dobrze. Wejście w tę formułę na potrzeby takiego jednorazowego koncertu, było dla mnie bardzo kreatywnie wyzwalające. Wydaje się, że odegranie swojego albumu z przeszłości po latach, to jakaś sztywna formuła, ale nią też można się dobrze bawić.
Jakimi odbiorcami muzyki obecnie jesteście? Słuchacie jej na co dzień, kupujecie płyty albo chodzicie na koncerty, czy raczej przez nadmiar wszystkiego staracie się od tego odciąć?
U: Zdecydowanie nadal pasjonujemy się muzyką i uczestniczymy w koncertach. Być może z uwagi na brak czasu i już pewne posunięcie w latach, musimy sobie wydzielać na to bardziej świadomie czas, ale jest to w każdym przypadku czas świadomie i celowo zainwestowany. Zawsze przyjemną okazją jest możliwość wspólnego spotkania się na koncercie w roli słuchaczy, gdyż to pozwala również na podciągnięcie kwestii towarzyskich, na które na próbach często już nie starcza czasu. Myślę, że nadal mamy w sobie przestrzeń na przeżywanie emocji związanych z muzyką i jest to poniekąd forma odskoczni od codzienności. W ramach przykładu mogę wskazać, że dla mnie wspaniałym koncertem, w jakim uczestniczyłem w ostatnim czasie, był koncert zamknięcia festiwalu Wratislavia Cantans, czyli VI Symfonia Mahlera w wykonaniu Staatskapelle Dresden. A ktoś inny może w tym czasie preferować odcinkę doomscrollując na telefonie w ciemnicy własnego pokoju i to też będzie spoko.
A czy współcześnie ukazująca się muzyka może być dla was dalej inspiracją przy tworzeniu nowych rzeczy?
U: Inspiracją może być muzyka dawna, mniej dawna, współczesna i ta, która dopiero nadejdzie. Największą inspiracją jest dla mnie ta muzyka, której jeszcze nie zagrałem, ale przeczuwam jej nadejście.
Mówiliście o tym, że nie odcinacie się od wcześniejszych swoich dokonań, ale nie jesteście zbytnio dumni ze swoich początków. Zastanawialiście się, skąd biorą się u was takie odczucia, skoro po pierwsze, słuchacze te materiały lubią, a po drugie, młodzieńcza naiwność w muzyce metalowej jest często atutem?
U: Nie mam z tym problemu, po prostu nasze wczesne dokonania są na tyle naiwne i inne od zespołu, jakim jesteśmy obecnie, który jest skupiony już na pewnej jednoznacznej idei, że ciężko utożsamiać tę muzykę z jednym projektem. Niech to będzie zajęcie dla pasjonatów zagadnienia.
Jesteście z Oleśnicy – miasta, które miałem okazję jakiś czas temu odwiedzić. Z perspektywy osoby przyjeżdżającej jest to bardzo przyjemne miejsce, ale jakie ono było i jest dla was? Funkcjonuje tam środowisko muzyczne, czy żeby w nim uczestniczyć, musieliście dojeżdżać do Wrocławia?
U: Oleśnica to nasza baza, którą była i raczej pozostanie, ponieważ tutaj zazwyczaj odbywają się nasze próby, mimo faktu, że mieszkamy w większości poza nią. Od zawsze istniało tutaj wiele muzycznych projektów, które stale działają, ale niestety brak miejsc do koncertowania nie przyczynia się do budowania lokalnej muzycznej tożsamości rozumianej jako całość.
Czy Entropia jako kolektyw ULTRA dalej istnieje?
U: ULTRA to pięć osób, więc na chwilę obecną nie spełniamy tego kryterium. Jednak tak jak wspomniałem, nie ma ludzi niezastąpionych, liczy się wspólnota celu, którym się kierują. Dopóki mamy ten cel, istniejemy, a „ what doesn’t kill us simply makes us stranger”…
